Xã Kiến Thụy

THỰC TIỄN MÔ HÌNH “ĐỘT PHÁ TẠO NGUỒN ĐẢNG TỪ HỌC SINH” TẠI TRƯỜNG THPT KIẾN THỤY, HẢI PHÒNG

Kỳ 2: Những “nút thắt” trên mặt trận tạo nguồn Đảng từ học sinh

Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói: “Không có lý luận về chủ nghĩa xã hội khoa học thì không thể có lập trường giai cấp vững vàng”. Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, trong Diễn văn bế mạc, Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ rõ “tổ chức thực hiện là khâu yếu”, đây là một vấn đề nhức nhối của cả hệ thống. Trong lĩnh vực giáo dục lý tưởng cách mạng, “khâu yếu” không phải chỉ dừng lại ở việc chậm triển khai, thiếu đôn đốc mà còn bộc lộ thành những “nút thắt” cố hữu trong chính tư duy, nội dung, phương pháp và cơ chế vận hành. Những “nút thắt” này nếu không được tháo gỡ kịp thời sẽ trở thành “nguyên liệu” cho những luận điệu chống phá của các thế lực thù địch. Trong quá trình quan sát, tìm hiểu, phân tích thực tiễn tại các môi trường giáo dục, có thể nhận thấy công tác phát hiện, bồi dưỡng học sinh ưu tú, tạo nguồn phát triển Đảng trong các trường THPT hiện nay vẫn còn bộc lộ những hạn chế và “nút thắt” nhất định, đòi hỏi sự nhìn nhận khách quan, toàn diện và những giải pháp đổi mới phù hợp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tạo nguồn, bồi dưỡng quần chúng ưu tú để xem xét kết nạp vào Đảng.

Thực trạng tạo nguồn Đảng từ học sinh.

Một là, nhận thức của một bộ phận học sinh còn hạn chế. Nhiều em chưa hiểu rõ tiêu chuẩn, trách nhiệm của đảng viên, coi việc được đứng vào hàng ngũ của Đảng là điều xa vời. Đây không chỉ là tình trạng của riêng nhà trường. Một bộ phận học sinh có nhận thức chính trị còn hạn chế, chưa có động cơ phấn đấu vào Đảng, lại ở độ tuổi còn trẻ nên việc hiểu sâu sắc về Đảng chưa đạt kết quả như mong muốn. Nhiều học sinh chưa nhận thức đầy đủ ý nghĩa của việc vào Đảng nên chưa xây dựng được động cơ phấn đấu trở thành đảng viên. Tại Trường THPT Kiến Thụy, các em chủ yếu biết đến Đảng qua sách giáo khoa, giờ Giáo dục kinh tế và pháp luật, các buổi chào cờ. Nhiều em nhớ được mốc lịch sử, khái niệm nhưng chưa hiểu rõ vai trò lãnh đạo của Đảng, tiêu chuẩn, quyền và trách nhiệm của người đảng viên. Không ít em coi việc vào Đảng là điều xa vời, chỉ dành cho người trưởng thành. Một số em phấn đấu chủ yếu vì thành tích, mong có thêm điểm cộng cho hồ sơ chứ chưa xuất phát từ lý tưởng, niềm tin. Vì vậy việc xác định đúng đắn động cơ vào Đảng là yêu cầu cần đặt ra ngay từ khâu bồi dưỡng. Hệ quả là nguồn học sinh tự giác phấn đấu còn ít, số được giới thiệu học lớp cảm tình Đảng và kết nạp chưa tương xứng với quy mô đoàn viên của nhà trường. 

Hai là, tỷ lệ học sinh được kết nạp Đảng còn thấp so với tổng số đoàn viên ưu tú tại trường THPT, trong đó yêu cầu về độ tuổi trở thành rào cản lớn nhất. Theo quy định, học sinh phải đủ 18 tuổi tính theo ngày, tháng, năm sinh tại thời điểm chi bộ xem xét mới đủ điều kiện kết nạp, bất kể thành tích học tập, rèn luyện nổi bật đến đâu. Nhiều em học giỏi, tích cực hoạt động Đoàn, được thầy cô và bạn bè tín nhiệm nhưng sinh vào nửa cuối năm, nên chưa đủ tuổi khi còn học tại trường. Học sinh đủ tuổi thì lại vướng kỳ thi tốt nghiệp, không còn đủ thời gian hoàn tất các bước bồi dưỡng, lấy ý kiến, hoàn thiện hồ sơ. Tại Trường THPT Kiến Thụy 5 năm gần đây đã có 215 học sinh tham gia học lớp cảm tình Đảng, kết nạp được 51 học sinh: năm 2022 có 3 học sinh; năm 2023 có 8 học sinh; năm 2024 có 6 học sinh; năm 2025 có 12 học sinh ; năm 2026 có 22 học sinh. Đây là một con số đáng ghi nhận, song còn khiêm tốn so với quy mô đoàn viên ưu tú toàn trường. Hệ quả là nhiều em ra trường khi quá trình phấn đấu chưa trọn vẹn, nhà trường khó chủ động tạo nguồn dài hạn, còn một bộ phận học sinh dễ giảm động lực khi thấy bạn bè có thành tích tương đương mà chưa được kết nạp. 

Ba là, áp lực thi cử với các cuộc thi lớn như tốt nghiệp THPT, đại học đang chiếm gần như toàn bộ quỹ thời gian và tâm trí của học sinh. Áp lực này, nếu không được cân đối hợp lý, có thể thu hẹp cơ hội tham gia các hoạt động Đoàn, phong trào tình nguyện, giáo dục truyền thống và trải nghiệm chính trị - xã hội. Trong khi đó, đây lại là những môi trường quan trọng giúp học sinh rèn luyện tinh thần trách nhiệm, ý thức kỷ luật, năng lực hợp tác và khả năng vận dụng những giá trị đạo đức vào thực tiễn. Bên cạnh đó, tâm lý chạy theo điểm số, danh hiệu và thành tích thi cử vẫn còn nặng ở cả giáo viên chủ nhiệm lẫn gia đình, khiến việc giáo dục nhân cách, định hướng lý tưởng sống và bồi dưỡng ý thức cống hiến chưa được quan tâm tương xứng. Đối với công tác tạo nguồn phát triển Đảng từ học sinh, vấn đề này đặt ra một thách thức đáng chú ý: thành tích học tập tuy là căn cứ quan trọng để đánh giá quá trình phấn đấu nhưng không thể phản ánh đầy đủ bản lĩnh, tinh thần trách nhiệm và động cơ phấn đấu của mỗi cá nhân. Những phẩm chất ấy cần được hình thành và kiểm chứng thông qua quá trình rèn luyện liên tục, sự chủ động đảm nhận nhiệm vụ chung và thái độ ứng xử trong những tình huống thực tế. Nếu thiếu điều kiện để học sinh tham gia các hoạt động trải nghiệm và cống hiến, công tác phát hiện, bồi dưỡng nhân tố ưu tú sẽ khó có đủ cơ sở để đánh giá toàn diện quá trình trưởng thành của các em. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải hài hòa giữa nhiệm vụ học tập với giáo dục đạo đức, lý tưởng cách mạng và rèn luyện kỹ năng sống, tạo điều kiện để học sinh phát triển toàn diện, đồng thời bảo đảm việc tạo nguồn phát triển Đảng được thực hiện trên cơ sở phẩm chất, năng lực và quá trình phấn đấu thực chất.

Bốn là, tác động của không gian mạng đặt ra thách thức đối với công tác định hướng nhận thức và bồi dưỡng học sinh ưu tú. Sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội tạo điều kiện để học sinh tiếp cận tri thức đa dạng, song cũng khiến các em phải đối mặt với thông tin sai lệch, nội dung thiếu kiểm chứng và những xu hướng văn hóa có thể ảnh hưởng đến nhận thức, lối sống và hệ giá trị cá nhân. Qua một số khảo sát tại Trường THPT Kiến Thụy, 100% học sinh tham gia khảo sát có sử dụng mạng xã hội nhưng chỉ khoảng 20% dành thời gian theo dõi các nội dung liên quan đến thời sự, chính trị và pháp luật. Việc tiếp xúc thường xuyên với tin giả, thông tin sai lệch, xuyên tạc, cùng với các trào lưu cổ súy lối sống thực dụng, ích kỷ, sống ảo trên các không gian mạng xã hội như tiktok, facebook, thread, instagram…đã làm lệch lạc nhận thức và hành vi của một bộ phận không nhỏ học sinh. Đây là một thực trạng rất đáng lo ngại bởi nó diễn ra bên ngoài môi trường giáo dục nhưng lại tác động trực tiếp tới hệ tư tưởng, giá trị quan, nhân sinh quan của thế hệ trẻ. Thực tế này đặt ra yêu cầu tăng cường giáo dục kỹ năng chọn lọc, kiểm chứng thông tin và tư duy phản biện cho học sinh. Đối với công tác tạo nguồn phát triển Đảng, nếu thiếu sự định hướng phù hợp, những tác động từ môi trường số có thể ảnh hưởng đến quá trình hình thành lý tưởng sống, ý thức trách nhiệm cộng đồng và động cơ phấn đấu của một bộ phận học sinh. Vì vậy, cần chủ động đổi mới nội dung, phương thức giáo dục chính trị, tư tưởng, giúp học sinh nâng cao năng lực nhận diện thông tin sai lệch, củng cố nhận thức và hình thành thái độ ứng xử có trách nhiệm trên không gian mạng.

Năm là, nhận thức của một số phụ huynh khi coi việc phấn đấu vào Đảng là gánh nặng ngoài giờ học đã tạo ra rào cản tâm lý trực tiếp đối với công tác tạo nguồn Đảng viên. Nhiều gia đình đặt toàn bộ kỳ vọng vào điểm số và kỳ thi đại học, cho rằng con em còn nhỏ, chỉ cần tập trung học văn hóa; các hoạt động Đoàn, lớp bồi dưỡng nhận thức về Đảng bị xem là mất thời gian, thậm chí ảnh hưởng đến kết quả học tập. Có phụ huynh ngần ngại cho con tham gia, không muốn con đảm nhận thêm công việc tập thể, hoặc chưa hiểu rõ ý nghĩa, tiêu chuẩn và quy trình kết nạp. Khi thiếu sự đồng thuận của gia đình, học sinh dễ do dự, thiếu chủ động, còn nhà trường mất nhiều thời gian trao đổi, thuyết phục. Thực tế ở nhiều địa phương lại cho thấy điều ngược lại: khi được hỏi, các phụ huynh có con là đảng viên ở tuổi 18 đều cho rằng việc phấn đấu vào Đảng là động lực để con học tập tốt hơn. Điều đó cho thấy vấn đề nằm ở nhận thức chứ không phải ở khối lượng công việc và nhà trường cần làm tốt hơn khâu tuyên truyền, phối hợp với phụ huynh. 

Những “nút thắt” và nguyên nhân.

Những hạn chế, bất cập nêu trên xuất phát từ một tổ hợp các nguyên nhân khách quan và chủ quan đan xen, tác động lẫn nhau. Vậy đâu là nguyên nhân sâu xa nhất của những hạn chế nói trên? Có thể khái quát thành năm “nút thắt” lớn đang kìm hãm toàn bộ nỗ lực đổi mới như sau:

Thứ nhất, tư duy về công tác giáo dục lý tưởng và tạo nguồn phát triển Đảng từ học sinh chưa có sự chuyển biến đầy đủ. Một bộ phận cán bộ quản lý, giáo viên có thể chưa nhận thức đầy đủ vai trò của công tác tư tưởng, xem đây là nhiệm vụ bổ trợ hoặc hoạt động mang tính hình thức. Một số trường hợp khác lại chú trọng hoàn thành kế hoạch hơn là hiệu quả thực chất của quá trình giáo dục. Cả hai cách tiếp cận này đều có thể dẫn đến một hệ quả chung: học sinh chưa thực sự được đặt ở vị trí trung tâm, chưa được coi là chủ thể của quá trình hình thành lý tưởng, rèn luyện động cơ phấn đấu và ý thức trách nhiệm của người đảng viên tương lai. Các em dễ trở thành đối tượng tiếp nhận những nội dung giáo dục có sẵn, thay vì được khuyến khích chủ động nhận thức, tự rèn luyện và thể hiện sự trưởng thành qua hành động thực tiễn. Khi tư duy giáo dục chưa chuyển biến, công tác tạo nguồn phát triển Đảng khó phát huy đầy đủ vai trò định hướng, bồi dưỡng và khơi dậy động lực phấn đấu tự giác ở học sinh. 

Lễ kết nạp đảng viên mới là học sinh có thành tích xuất sắc, tiêu biểu của Đảng bộ Trường THPT Kiến Thụy, năm học 2023 - 2024

Thứ hai, việc phát hiện, bồi dưỡng và theo dõi học sinh ưu tú chưa giải quyết triệt để đặc thù về thời gian và điều kiện kết nạp ở bậc THPT. So với những môi trường học tập có thời gian gắn bó dài hơn, học sinh THPT chỉ có một khoảng thời gian nhất định để học tập, rèn luyện và thể hiện quá trình phấn đấu tại trường. Thực tế, việc xem xét kết nạp đảng viên đối với học sinh tập trung vào lớp 12, khi các em đã đủ 18 tuổi và có quá trình phấn đấu nhất định. Tuy nhiên, đây cũng là giai đoạn học sinh phải tập trung cho kỳ thi tốt nghiệp THPT, đồng thời đứng trước những lựa chọn quan trọng về học tập và nghề nghiệp sau khi rời ghế nhà trường. Trong khi đó, việc kết nạp Đảng đòi hỏi học sinh phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện, tiêu chuẩn và quy trình theo quy định, không thể chỉ căn cứ vào thành tích học tập, hoạt động phong trào hay nguyện vọng cá nhân. Bởi vậy, những học sinh có phẩm chất, năng lực tốt nhưng chưa đủ tuổi hoặc chưa có đủ quá trình rèn luyện cần thiết có thể chưa kịp hoàn thành các điều kiện xem xét kết nạp trong thời gian học tại trường. Nếu việc phát hiện nhân tố tích cực chỉ được tiến hành khi học sinh đã có thành tích nổi bật hoặc bước vào lớp 12, quỹ thời gian dành cho định hướng, bồi dưỡng và theo dõi quá trình phấn đấu sẽ càng bị thu hẹp. Như vậy, khó khăn không chỉ nằm ở thời gian học tập có hạn, mà còn ở yêu cầu tổ chức công tác tạo nguồn theo một lộ trình phù hợp, bảo đảm phát hiện sớm, bồi dưỡng liên tục và thực hiện đúng quy định.

Thứ ba, phương thức giáo dục và tổ chức hoạt động rèn luyện chưa gắn kết chặt chẽ với yêu cầu phát hiện, bồi dưỡng nguồn kết nạp Đảng. Giáo dục chính trị, tư tưởng chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được kết hợp với những hoạt động thực tiễn, giúp học sinh từng bước chuyển hóa nhận thức thành hành động. Tuy nhiên, nếu nội dung giáo dục chủ yếu dừng ở việc truyền đạt kiến thức, còn hoạt động Đoàn và phong trào thi đua thiên về tổ chức, tổng kết thành tích, quá trình bồi dưỡng sẽ thiếu sự gắn kết cần thiết. Học sinh có thể nắm được những yêu cầu về lý tưởng, trách nhiệm và lối sống, nhưng chưa có đủ cơ hội để vận dụng vào thực tiễn, tự đánh giá bản thân và điều chỉnh quá trình phấn đấu. Mặt khác, công tác phát hiện, bồi dưỡng học sinh ưu tú đòi hỏi sự theo dõi liên tục, thay vì chỉ dựa vào kết quả học tập, thành tích phong trào hoặc những biểu hiện nổi bật ở một thời điểm. Tinh thần trách nhiệm, tính chủ động, ý thức vì tập thể và động cơ phấn đấu cần được nhận diện qua quá trình học sinh tham gia các hoạt động và ứng xử trong những tình huống cụ thể. Nếu thiếu sự phối hợp giữa giáo dục, trải nghiệm và đánh giá thường xuyên, việc phát hiện nhân tố tích cực có thể chưa toàn diện, còn quá trình bồi dưỡng khó đáp ứng đầy đủ đặc điểm và nhu cầu của từng học sinh. Vì vậy, vấn đề đặt ra là phải gắn hoạt động giáo dục với môi trường rèn luyện thực chất, đồng thời xây dựng cách thức theo dõi quá trình phấn đấu để công tác tạo nguồn có cơ sở và đạt hiệu quả bền vững.

Thứ tư, nền kinh tế thị trường cùng với sự bùng nổ của công nghệ thông tin đã làm thay đổi hệ giá trị và lối sống trong xã hội. Lợi dụng mạng xã hội - nơi học sinh dành rất nhiều thời gian tiếp xúc trong ngày, các thế lực thù địch tập trung tấn công bằng nhiều thủ đoạn thâm độc nhằm làm tuổi trẻ lu mờ lý tưởng xã hội chủ nghĩa. Những video so sánh “Việt Nam nghèo vì XHCN”, “nếu theo tư bản sẽ giàu như Hàn Quốc, Singapore”… được cắt ghép tinh vi, lan truyền rất nhanh trong giới trẻ. Những luận điệu “tự do, giàu có nhanh”, “thoát khỏi sự trói buộc của lý tưởng” nghe rất hấp dẫn với những học sinh đang chịu áp lực thi cử, đang khao khát sự đổi thay. Chủ nghĩa thực dụng, tư tưởng coi trọng giá trị vật chất đã len lỏi vào môi trường học đường, ảnh hưởng đến nhận thức của học sinh. Không gian mạng trở thành một thế giới song hành, nơi các em tiếp xúc với vô số luồng thông tin phức tạp, thiếu kiểm chứng, tạo ra thách thức lớn đối với công tác định hướng tư tưởng. Nếu thiếu sự định hướng kịp thời và thuyết phục, học sinh rất dễ bị tác động bởi các luồng thông tin sai lệch và rất hiểm độc trên không gian mạng. 

Thứ năm, sự phối hợp giữa nhà trường, tổ chức Đoàn và gia đình trong định hướng, đồng hành cùng học sinh chưa phải lúc nào cũng đồng bộ. Quá trình hình thành lý tưởng và động cơ phấn đấu của học sinh chịu ảnh hưởng từ nhiều môi trường giáo dục khác nhau. Nhà trường giữ vai trò tổ chức hoạt động dạy học, giáo dục và định hướng phát triển; tổ chức Đoàn tạo môi trường để đoàn viên rèn luyện, thể hiện trách nhiệm qua hoạt động tập thể; còn gia đình có ảnh hưởng trực tiếp đến thói quen, lựa chọn và quan niệm sống của các em. Nếu các lực lượng này chưa thống nhất trong nhận thức về mục tiêu giáo dục, việc bồi dưỡng học sinh ưu tú có thể thiếu tính liên tục. Chẳng hạn, khi nhà trường khuyến khích học sinh tham gia hoạt động xã hội nhưng gia đình chủ yếu quan tâm đến điểm số, kỳ thi và cơ hội xét tuyển đại học, các em có thể gặp khó khăn trong việc cân đối thời gian hoặc không nhận được sự động viên cần thiết. Tương tự, nếu việc trao đổi thông tin giữa nhà trường, tổ chức Đoàn và gia đình chưa thường xuyên, quá trình theo dõi sự tiến bộ, nắm bắt nguyện vọng và hỗ trợ học sinh sẽ khó đạt hiệu quả như mong muốn. Vì vậy, tạo nguồn phát triển Đảng cần được triển khai trên cơ sở phối hợp rõ ràng, thường xuyên giữa các lực lượng giáo dục, đồng thời bảo đảm tôn trọng nguyện vọng và quá trình trưởng thành của học sinh.

Nhìn thẳng vào thực trạng tạo nguồn Đảng từ học sinh trong trường THPT hiện nay cùng với các nguyên nhân có thể thấy, hành trình “gieo mầm đỏ” từ ghế nhà trường không phải là chạy theo chỉ tiêu kết nạp hay lựa chọn học sinh dựa trên thành tích bề nổi mà là quá trình phát hiện, bồi dưỡng và vun đắp lý tưởng cách mạng, khơi dậy động cơ phấn đấu tự giác, giúp mỗi học sinh từng bước trưởng thành về nhận thức, đạo đức và trách nhiệm. Qua đó tạo nguồn phát triển Đảng thực chất, chất lượng và bền vững. Giáo dục lý tưởng không phải ép buộc niềm tin mà là khơi dậy nhận thức. Nếu không tháo gỡ kịp thời những “nút thắt” hiện nay, chúng ta sẽ khó tạo dựng được một thế hệ thanh niên có bản lĩnh chính trị vững vàng trước những biến động phức tạp của thời đại số./.

Kỳ 3: Mô hình đột phá tạo nguồn Đảng từ học sinh tại trường THPT Kiến Thụy.